Mới đây, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định Việt Nam “không thể nhập khẩu mô hình phát triển quốc gia”, điều đó ngay lập tức đã gây tranh cãi trong giới phản biện trong và ngoài nước.
Theo giới quan sát, trong bối cảnh các đô thị lớn, đặc biệt là thủ đô Hà Nội, đang có những bước đi rập khuôn cấu trúc quy hoạch và quản trị từ các siêu đô thị của Trung Quốc như Thượng Hải hay Bắc Kinh.
Minh chứng rõ nét nhất là chuyến công tác kéo dài từ ngày 1 đến ngày 4/2/2026 của đoàn lãnh đạo Hà Nội đến Thượng Hải nhằm ký kết biên bản ghi nhớ hợp tác với Viện Quy hoạch Đồng Tế (Trung Quốc).
Đồng thời, phía Việt nam cũng đề nghị phía bạn cung cấp toàn bộ bộ tiêu chuẩn kỹ thuật phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng, cùng mô hình “thành phố bọt biển” để áp dụng cho quy hoạch thủ đô tầm nhìn 100 năm.
Sự mâu thuẫn giữa thông điệp “độc lập tự chủ” của người đứng đầu Đảng CSVN với thực tế thủ đô Hà Nội đang sao chép công thức phát triển của Thượng Hải đã làm dấy lên những hoài nghi về ranh giới tự chủ trong phát triển đô thị của Việt Nam.
Điều đáng chú ý, không chỉ là việc vay mượn các khái niệm kỹ thuật, hay quy hoạch mà là cách thức các Hà Nội đang chỉ chọn lọc vẻ đẹp đẽ bên ngoài của Thượng Hải mà bỏ qua việc bảo vệ quyền lợi của người dân.
Theo kế hoạch, “siêu dự án” Sông Hồng tái cấu trúc đô thị Hà Nội giai đoạn 2026–2045 dự kiến cần nguồn lực khổng lồ lên tới 64,84 triệu tỷ VND, tương đương khoảng 2.500 tỷ đô la Mỹ.
Dù ngân sách nhà nước chỉ dự chi khoảng 1,97 triệu tỷ đồng trong 10 năm tới, tương đương 3 %, thì phần còn lại 97 % hoàn toàn phụ thuộc vào việc huy động từ khu vực tư nhân và các nhóm lợi ích.
Trong khi Thượng Hải mất 30 năm tái thiết với một cấu trúc tài chính chặt chẽ, nơi nhà nước đóng vai trò chủ thể trung gian điều tiết thông qua mô hình cổ phần hóa đất đai để bảo vệ người dân.
Thì Hà Nội lại chọn cách giao toàn bộ rủi ro hệ thống cho liên minh Đại Quang Minh, THACO và Tập đoàn Hòa Phát là các doanh nghiệp tư nhân thông qua hình thức xây dựng – chuyển giao, tức mô hình hợp đồng BT dọc tuyến sông Hồng.
Vấn đề nằm ở chỗ, mô hình BT mà Hà Nội đang tái khởi động với quy mô lớn hơn hàng chục lần đã từng “thất bại nặng nề” nhất trong lịch sử đô thị hóa Việt Nam, tiêu biểu là dự án Khu Đô Thị Thủ Thiêm tại TP. Hồ Chí Minh.
Điểm đáng nói là ở sự xung đột lợi ích khi “liên danh” kể trên cùng lúc vừa đóng vai nhà thầu hạ tầng, vừa là bên nhận quỹ đất đối ứng có giá trị lớn, lại vừa gánh trách nhiệm trong việc đền bù, tái định cư cho người dân.
Trong một cơ chế thiếu sự kiểm soát và và điều chỉnh như ở Việt Nam hiện nay, quyền lợi của các “nhóm lợi ích” chắc chắn sẽ chèn ép quyền lợi của người dân ở mức cao nhất có thể, để từ đó dẫn đến nguy cơ bùng nổ các cuộc khiếu kiện kéo dài.
Cho dù, việc thủ đô Hà Nội đã và đang dựa trên các tiêu chuẩn của Thượng Hải là sự tiếp thu có chọn lọc các kinh nghiệm kỹ thuật tiên tiến để tối ưu hóa nguồn lực hạ tầng trong kỷ nguyên mới.
Nhưng, Việt Nam đang đứng trước nguy cơ biến Hà Nội trở thành các bản sao về quy hoạch, hay phát triển…, hoàn toàn vào tư duy quy hoạch từ phương Bắc là điều khó có thể chấp nhận.
Nếu hệ thống chính trị của Ba Đình không thiết lập được một hệ thống quy hoạch riêng cho mình để tự điều phối dòng vốn và kiểm soát xung đột xã hội, Việt Nam sẽ phải đối mặt với rủi ro đánh mất đi tính độc lập trong hoạch định chính sách phát triển của riêng mình.
Câu hỏi đặt ra là liệu Chính phủ của ông Lê Minh Hưng có dám dũng cảm tuýt còi các phương án đổi đất lấy hạ tầng vội vã trong “siêu dự án” sông Hồng của liên minh các nhóm lợi ích hay không?
Trà My – Thoibao.de
