Theo giới quan sát quốc tế, bức tranh chính trị Việt Nam hậu Đại hội 14 đang hiện ra với những gam màu tương phản đầy kịch tính, khi những tuyên bố về một “kỷ nguyên mới” của ông Tô Lâm đang vấp phải tư duy chống Mỹ từ phe Quân đội.
Tổng Bí thư Tô Lâm ngay từ đầu tháng 8/2024 đã tỏ ra nỗ lực xây dựng hình ảnh một nhà lãnh đạo thực dụng, sẵn sàng mở rộng cánh cửa với phương Tây, thì một tài liệu mật của Bộ Quốc phòng cho biết cũng vào tháng 8/2024 đã dội một gáo nước lạnh vào những kỳ vọng này.
Tài liệu mang tên “Kế hoạch xâm lược Việt Nam lần thứ hai của Mỹ” không chỉ gây chấn động giới quan sát quốc tế về sự 2 mặt của ban lãnh đạo Ba đình, mà còn phơi bày một cuộc đấu tranh quyền lực ngầm trong nội bộ của Đảng CSVN.
Sự kiện rò rỉ tài liệu này diễn ra chỉ chưa đầy một năm sau khi Việt Nam và Hoa Kỳ nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện, ở mức độ ngoại giao cao nhất là biểu tượng của sự tin cậy tuyệt đối.
Điều này tạo ra một nghịch lý, trên bình diện quốc tế, Hà Nội tươi cười bắt tay Washington, nhưng bên trong phòng họp kín, phe Quân đội vẫn kiên quyết chống lại chính đối tác này.
Điểm nóng nhất của mâu thuẫn này chính là cuộc tấn công nhắm vào Đại học Fulbright Việt Nam vào giữa năm 2024. Với việc lực lượng Dư Luận Viên và Kênh Truyền hình Quốc phòng đồng loạt cáo buộc đại học này là “ổ kích động” cách mạng màu.
Đây là một mũi tên của Phe Quân đội nhắm vào hai đích. Thứ nhất, trực tiếp phá hoại nỗ lực ngoại giao của ông Tô Lâm trước thềm chuyến công du tới Hoa Kỳ (9/2024).
Thứ hai, nó đánh thẳng vào gia đình cựu Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng là người đỡ đầu cho ông Tô Lâm, khi con rể ông Dũng – là Nguyễn Hoàng Bảo đang giữ ghế Chủ tịch Hội đồng Quản trị Đại học Fulbright Việt Nam.
Điều đó đã cho thấy phe Quân đội chưa bao giờ thực sự thoải mái với xu hướng xích lại gần Washington của Tổng Bí thư Tô Lâm, với lý do sự thân thiết với Mỹ của ông Tô Lâm đã khiến ban lãnh đạo Bắc Kinh không hài lòng.
Việc tấn công vào Fulbright khả năng cao đã nhận được tín hiệu “bật đèn xanh” từ Trung Nam Hải. Và phe Quân đội, trong vai trò bảo vệ di sản bảo thủ là học thuyết Chủ nghĩa Xã hội để bảo đảm Việt Nam không rời xa quỹ đạo ảnh hưởng của Trung Quốc.
Cho đến nay, sự thắng thế tạm thời của Tổng Bí thư Tô Lâm cũng không che giấu được một thực tế phũ phàng, khi ông Tô Lâm đang bị kẹt giữa mong muốn phát triển đất nước theo hướng hiện đại, văn minh và một bên là gọng kìm thép của phe Quân đội đầy nghi kỵ.
Việc Tổng Bí thư Tô Lâm phải chấp nhận chia sẻ chức vụ Chủ tịch nước vào tháng 9/2024 cho Đại tướng Lương Cường là minh chứng cho sự nhượng bộ của phe “cải cách” trước sức ép từ phe bảo thủ trong Đảng.
Câu hỏi đặt ra là phe Quân đội đang chống ông Tô Lâm hay chỉ chống lại tầm ảnh hưởng của ông Ba Dũng? Câu trả lời có lẽ là cả hai.
Bằng cách tấn công vào Đại học Fulbright – một biểu tượng của quan hệ Việt – Mỹ mà gia đình ông Ba Dũng có liên quan, phe Quân đội đã cô lập những nhân vật mang tư tưởng cải cách, vừa có thể tâng công với Bắc Kinh về tinh thần “chống Mỹ” trong thời bình.
Đây là một chiến thuật chính trị thâm sâu, sử dụng chiêu bài an ninh quốc gia để ngăn cản bất kỳ nỗ lực thoát Trung nào của phe “cải cách” ở Việt nam.
Kết quả là, Tổng Bí thư Tô Lâm với đầy tham vọng cải cách ban đầu đã buộc phải thực hiện một cú quay đầu ngoạn mục để trở về với “quỹ đạo” của Trung Nam Hải đã vạch ra sẵn.
Điều đó đã cho thấy: quyền lực tuyệt đối của ông Tô Lâm sau Đại hội 14 vẫn chưa đủ để ông có thể hoàn toàn tự quyết định như ông mong muốn.
Khi mà “họng súng” của phe Quân đội vẫn đang kè, kè giám sát chặt chẽ sự đi chệch quỹ đạo của ông Tô Lâm.
Trà My – Thoibao.de
