Ngay sau khi Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Việt Nam Phạm Thu Hằng đưa ra những phản ứng được cho là hết sức “cứng rắn”, khẳng định rằng các cáo buộc liên quan đến nhân quyền từ các tổ chức quốc tế là “sai lệch và không đáng để bình luận”.
Thì ngay lập tức, nền kinh tế Việt Nam phải hứng chịu một đòn giáng nặng nề. Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ chính thức đặt dấu chấm hết cho những hy vọng xoa dịu của Bộ Ngoại giao Việt Nam, khi áp đặt mức thuế bổ sung 12,5% đối với tất cả hàng hóa xuất xứ từ Việt Nam.
Biện pháp trừng phạt này không xuất hiện ngẫu nhiên, mà là hệ quả tất yếu của một chuỗi sai phạm hệ thống, khi Việt Nam liên tiếp bị 3 cuộc điều tra theo Mục 301 cùng lúc, bao gồm các vấn đề sở hữu trí tuệ, lao động cưỡng bức và dư thừa năng lực sản xuất.
Theo giới phân tích quốc tế, đây là một tiền lệ hiếm hoi đã đưa Việt Nam vào thế gọng kìm thương mại nguy hiểm vào hàng bậc nhất trên thế giới.
Theo đó, sự bất lực của hệ thống kiểm soát trong nước ở Việt Nam càng phơi bày rõ nét hơn qua những động thái mới nhất từ Cơ quan Điều tra an ninh nội địa Mỹ.
Cơ quan này đã trực tiếp “chỉ điểm” cho Công An Việt Nam về các cơ sở gia công lậu gần 50 ngàn đôi giày thể thao Nike, sử dụng nguồn nguyên liệu từ Trung Quốc để mượn đường xuất khẩu sang Mỹ dưới nhãn mác “hàng Việt Nam”.
Trước những bằng chứng tường tận từ phía cơ quan thực thi pháp luật Mỹ, những lời giải thích hay biện hộ của Bộ Ngoại giao Việt Nam hoàn toàn trở nên vô giá trị.
Trước đó, hàng loạt vụ việc vi phạm sở hữu trí tuệ đã liên tục bị bóc gỡ. Điều đó, càng cho thấy tình trạng “gian lận” để lẩn tránh xuất xứ đã trở thành một lỗ hổng trầm trọng mà các cơ quan quản lý Việt Nam cố tình phớt lờ trong một thời gian dài.
Nghiêm trọng hơn, là cuộc điều tra về lao động cưỡng bức, nơi Việt Nam nằm trong danh sách 60 nền kinh tế bị rà soát về năng lực ngăn chặn và kiểm soát nguồn gốc hàng hóa xuất sang Mỹ.
Kết quả là USTR kết luận Việt Nam không đáp ứng yêu cầu, qua đó phải gánh chịu mức thuế trừng phạt 12,5%, cao hơn cả một số quốc gia khác trong khu vực trong đó có Campuchia.
Song song với đó, cuộc điều tra về tình trạng dư thừa năng lực sản xuất cho các mặt hàng như: thép, nhôm, xi măng, pin năng lượng mặt trời và đồ điện tử đang tạo ra một sức ép chồng chéo hơn bao giờ hết.
Theo giới chuyên gia, khi các dòng thuế bổ sung này chồng lên nhau, khả năng cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam tại thị trường xuất khẩu lớn nhất là Hoa Kỳ sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Các doanh nghiệp đầu tư nước ngoài, với những ngành hàng chủ lực trong xuất khẩu như điện tử, dệt may…, sẽ phải tính đến phương án dịch chuyển sang các quốc gia khác để bảo toàn lợi nhuận.
Từ đó, để lại cho nền kinh tế nội địa của Việt Nam đối mặt với nguy cơ đứt gãy dòng vốn hay đình trệ sản xuất đối với ngành hàng xuất khẩu là nguồn thu ngoại tệ trên diện rộng.
Vẫn theo giới chuyên gia, phản ứng “ngạo nghễ” của Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Việt Nam Phạm Thu Hằng trước những cú sốc mang tính sống còn này vẫn mang nặng bệnh thích ra oai và tư duy hình thức.
Thay vì tiến hành một cuộc cải tổ toàn diện, và minh bạch hóa cũng như siết chặt kỷ cương pháp lý, Hà Nội lại chọn cách trấn áp với mục tiêu tăng 20% số vụ việc, một con số thể hiện rõ bản năng đối phó hơn là giải pháp lâu dài.
Việc xem nhẹ luật chơi quốc tế trong thương mại toàn cầu, và chạy theo những con số thành tích bề nổi, đang buộc nền kinh tế Việt Nam phải trả giá bằng những đồng USD lợi nhuận của các doanh nghiệp.
Đòn thuế quan 12,5% từ Hoa Kỳ là hồi chuông cảnh tỉnh đanh thép nhất cho thấy cái giá phải trả của việc xem nhẹ luật chơi quốc tế thay vì dũng cảm đối mặt với sự thật của nhà cầm quyền Hà Nội.
Trà My – Thoibao.de
