Dự luật hiến tạng trẻ em: Vì sao trách nhiệm không chỉ ở Bộ trưởng Đào Hồng Lan?

Đề xuất liên quan đến quyền hiến mô, bộ phận cơ thể của người chưa thành niên đã và đang gây ra nhiều lo ngại trong dư luận xã hội.

Không chỉ xoay quanh việc trẻ em có đủ khả năng tự quyết định hay không, mà còn đặt ra câu hỏi về trách nhiệm của Bộ Y tế, cũng như Bộ trưởng Đào Hồng Lan và Chính phủ khi trình một dự luật có tác động trực tiếp đến sinh mạng con người.

Theo nội dung được đưa ra thảo luận, dự thảo ban đầu đề cập đến khả năng người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi được hiến mô có khả năng tái tạo khi còn sống cho người thân.

Đồng thời, Dự thảo cũng đặt ra cơ chế để người vị thành niên đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi chết, với sự đồng ý của người đại diện theo pháp luật.

Những quy định này lập tức khiến công luận đặt câu hỏi: Liệu trẻ em đã đủ trưởng thành để đưa ra quyết định có thể ảnh hưởng sâu sắc đến cơ thể và tương lai của mình? Và nếu có sự đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ, thì làm thế nào bảo đảm đó thực sự là ý chí tự nguyện của đứa trẻ?

Theo giới chuyên gia tâm lý, những chính sách liên quan đến cơ thể trẻ em cần được xem xét với mức độ thận trọng cao nhất. Trẻ có thể chịu sức ép từ gia đình, người thân; các em cũng có thể chưa hiểu đầy đủ những hệ quả lâu dài của quyết định.

Vì vậy, điều quan trọng không chỉ là có sự đồng ý trên giấy tờ, mà còn là khả năng bảo vệ trẻ và bảo đảm quyền từ chối của các em.

Tại phiên thảo luận ngày 2/11/2026 vừa qua, Bộ trưởng Đào Hồng Lan cho biết dự thảo đã được chỉnh lý theo hướng như vừa kể. Theo đó, với người chưa thành niên, việc hiến tạng khi còn sống chỉ được giới hạn ở một số mô có khả năng tái tạo. Đồng thời, phải đáp ứng các điều kiện chặt chẽ; không cho phép hiến bộ phận cơ thể hoặc mô không có khả năng tái tạo khi còn sống, và phải xét đến nguyện vọng của trẻ em.

Việc Bộ Y tế chấp nhận việc chỉnh lý cũng cho thấy những lo ngại đã được tiếp nhận ở một mức độ nhất định. Công luận đặt câu hỏi, vì sao những vấn đề nhạy cảm như độ tuổi, sự tự nguyện và nguy cơ bị gây sức ép của trẻ vị thành niên chưa được giải quyết thấu đáo ngay từ đầu?

Cũng như, quy trình thẩm định đã đánh giá đầy đủ tác động đối với trẻ em hay chưa? Và những ý kiến phản biện trong quá trình xây dựng dự luật đã được xem xét đến đâu?

Trách nhiệm trả lời các câu hỏi trước hết thuộc về cơ quan chủ trì soạn thảo – tức Bộ Y tế và Chính phủ của Thủ tướng Lê Minh Hưng. Với tư cách Bộ trưởng bà Đào Hồng Lan có trách nhiệm giải trình về căn cứ chuyên môn, quá trình xây dựng và những lựa chọn chính sách thuộc phạm vi quản lý của bộ.

Ở cấp Chính phủ, trách nhiệm cũng không dừng lại tại bộ chủ trì. Chính phủ là cơ quan trình dự án luật, nên cần làm rõ cơ chế thẩm định, phối hợp và kiểm soát chất lượng trước khi dự luật được đưa ra Quốc hội.

Thủ tướng Lê Minh Hưng là người đứng đầu Chính phủ, vì vậy ông Hưng phải có trách nhiệm chính trị đối với hoạt động chung của cơ quan hành pháp. Tuy nhiên, không thể kết luận rằng Thủ tướng phải chịu trách nhiệm cá nhân trực tiếp cho từng quy định cụ thể.

Vẫn theo giới chuyên gia, cần phân biệt trách nhiệm pháp lý với trách nhiệm chính trị. Một đề xuất gây tranh cãi đến mức phải chỉnh sửa không đủ để kết luận rằng Bộ trưởng Đào Hồng Lan phải từ chức. Nhưng phản ứng của dư luận là tín hiệu cần được lắng nghe nghiêm túc.

Điểm cốt lõi của dự luật không phải là phủ nhận ý nghĩa của việc hiến tặng, mà là bảo đảm rằng chính sách liên quan đến trẻ em tiêu chuẩn phải cao hơn, cơ chế giám sát phải rõ hơn và quyền từ chối phải được bảo vệ đúng thực chất.

Chỉ khi đó, mục tiêu cứu người mới có thể đi cùng nguyên tắc bảo vệ trẻ em, thay vì đặt hai mục tiêu ấy vào thế đối lập với nhau.