Khi đứa cháu thành em của bố: Sự đảo lộn luân thường hay lỗ hổng trong tư duy lập pháp?

Tại phiên thảo luận về dự án Luật Nuôi con nuôi sửa đổi, một đề xuất của nữ Đại biểu Quốc hội Lý Anh Thư (đoàn An Giang) đã gây sự chú ý và phản ứng gay gắt từ công luận khi kiến nghị mở ngoại lệ cho phép ông bà được nhận cháu, anh chị em nhận nhau làm con nuôi. 

Trong khi, theo Khoản 6 Điều 13 Luật Nuôi con nuôi năm 2010 đang nghiêm cấm tuyệt đối hành vi này nhằm bảo vệ trật tự luân lý và hệ thống gia đình truyền thống. 

Cho dù động cơ của cơ quan soạn thảo và các đại biểu Quốc hội xuất phát từ mục tiêu chính đáng là bảo vệ trẻ em trong hoàn cảnh đặc biệt, song việc cố gắng nhồi nhét ông bà vào ô cha mẹ sẽ kéo theo những hệ lụy pháp lý và xã hội vô cùng phức tạp. 

Theo đó, Luật hiện hành chỉ công nhận một dạng nuôi con nuôi duy nhất, đó là xác lập hoàn toàn quan hệ cha mẹ và con, đồng thời chấm dứt mọi quyền, nghĩa vụ với cha mẹ đẻ. 

Nếu đề xuất này được Quốc hội thông qua, xã hội sẽ phải đối mặt với một kịch bản trớ trêu và phi lý trên mặt giấy tờ, đó là, một đứa trẻ vô tình trở thành em ruột của chính người bố đẻ của mình. Điều đó sẽ xáo trộn toàn bộ hệ thống vai vế, quyền thừa kế và nghĩa vụ cấp dưỡng vốn đã ổn định từ bao đời nay.

Theo giới chuyên gia pháp lý, thay vì chọn con đường tắt là xé bỏ luân thường đạo lý, các nhà làm chính sách cần dũng cảm nhìn vào những lối thoát pháp lý thực chất hơn. 

Theo bộ Luật Dân sự hiện hành đã quy định rõ cơ chế giám hộ đương nhiên cho ông bà và anh chị em ruột khi cha mẹ trẻ không còn. Thế nhưng, rào cản lớn nhất nằm ở chỗ nó quá nặng về tính thủ tục hành chính nhưng lại thiếu vắng sự hỗ trợ từ bộ máy nhà nước. 

Người giám hộ không nhận được sự hỗ trợ tài chính cần thiết, nên mỗi khi làm thủ tục học hành hay y tế cho trẻ, họ vẫn phải chạy vạy qua hàng loạt cửa ngõ hành chính. Trong khi, quyền lợi thực sự của một đứa trẻ không nằm ở danh xưng cha mẹ trên giấy tờ, mà nằm ở nguồn lực và sự chăm sóc mà nó nhận được mỗi ngày.

Một hướng đi khác được nhiều quốc gia trên thế giới áp dụng, đó là xây dựng mô hình nuôi con nuôi có hiệu lực hạn chế. Theo mô hình này, quan hệ huyết thống ban đầu được giữ nguyên, luật pháp chỉ bổ sung thêm quyền chăm sóc, đại diện pháp lý và quản lý tài sản cho người nuôi dưỡng. 

Tuy nhiên, rào cản của hướng đi này là đòi hỏi phải sửa đổi tận gốc triết lý của Luật Nuôi con nuôi năm 2010, bởi triết lý hiện hành gắn liền việc nhận con nuôi với sự cắt đứt hoàn toàn quan hệ cũ. 

Giải pháp cuối cùng là chỉ mở ra ngoại lệ đối với từng trường hợp cụ thể và giao toàn quyền cho Tòa án xem xét dựa trên nguyên tắc lợi ích tốt nhất của trẻ em, chẳng hạn như trường hợp trẻ mồ côi hoàn toàn và ông bà là chỗ dựa duy nhất. 

Dù vậy, rào cản lớn nhất của phương án này lại nằm ở năng lực thẩm định và giám sát của bộ máy thực thi. Ai sẽ là người điều tra hoàn cảnh thực tế, ai sẽ theo dõi sự phát triển của đứa trẻ sau khi có quyết định của tòa, và ai chịu trách nhiệm nếu ngoại lệ này bị các đối tượng xấu lợi dụng để trục lợi?

Nhìn vào ba hướng đi kể trên, giải pháp hoàn thiện chế định giám hộ rõ ràng là khả thi và ít gây xáo trộn nhất, bởi nó giữ nguyên trật tự gia đình và bản sắc văn hóa xã hội. 

Nhưng đây lại là hướng đi khó nhất đối với các nhà lập pháp, vì cần phải xây dựng và vận hành một bộ máy hỗ trợ, giám sát thực chất ngoài đời thực. 

Đã đến lúc Quốc hội và các đại biểu của dân cần từ bỏ tư duy tư duy quản lý lười biếng, phải ngừng việc đảo lộn luân thường đạo lý để che đậy sự yếu kém của bộ máy, và để bảo vệ những đứa trẻ bằng các chính sách thực chất.

Trà My – Thoibao.de 

=======

Khi đứa cháu thành em của bố: Sự đảo lộn luân thường hay lỗ hổng trong tư duy lập pháp? 

“… Đề xuất ông bà nhận cháu làm con nuôi của ĐBQH phơi bày sự đảo lộn luân thường đạo lý và những bất cập trầm trọng trong tư duy lập pháp hiện hành.”

#Vietnam #ChinhTruongVN #Thoibao